Time value of money CFA Level I: Khái niệm, cách làm bài

Time value of money (giá trị thời gian của tiền) là nền tảng của gần như mọi bài tính trong CFA Level I. Ý tưởng cốt lõi rất đơn giản: một đồng nhận hôm nay có giá trị hơn một đồng nhận trong tương lai, vì bạn có thể đem nó đi đầu tư hoặc gửi tiết kiệm để sinh lời.

Bài này giải thích khái niệm bằng ngôn ngữ dễ hiểu, đưa ra các ví dụ số liệu giả định và hướng dẫn quy trình 5 bước để làm bài TVM nhanh, ít sai sót. Bạn có thể áp dụng ngay khi đọc xong.

Time value of money là gì và vì sao quan trọng trong CFA Level I?

Giả sử có người đề nghị trả bạn 100 triệu đồng ngay hôm nay hoặc 100 triệu đồng sau 5 năm. Hầu hết chúng ta chọn nhận ngay, vì tiền nhận sớm có thể sinh lời, và vì sức mua của tiền có thể giảm theo thời gian (bạn có thể đọc thêm về cách lạm phát ăn mòn tiền tiết kiệm). Time value of money lượng hoá trực giác đó thành con số.

Trong chương trình CFA Level I, TVM thường nằm ở nhóm kiến thức định lượng (Quantitative Methods). Nó còn là công cụ nền cho nhiều chủ đề khác như định giá trái phiếu, cổ phiếu, thẩm định dự án và các khoản vay. Nếu bạn nắm chắc TVM, các môn sau sẽ nhẹ hơn rất nhiều. Cấu trúc chi tiết của kỳ thi có thể thay đổi theo từng năm, nên hãy đối chiếu với tài liệu chính thức của CFA Institute.

Cuốn sổ và cây bút dùng để ghi dòng tiền và vẽ timeline khi làm bài
Ảnh: Shutterbug26 / Pixabay

Các công thức PV, FV, annuity và perpetuity cần thuộc

Bạn chỉ cần nắm vài khái niệm chính:

  • FV (future value, giá trị tương lai): FV = PV × (1 + r)^N
  • PV (present value, giá trị hiện tại): PV = FV ÷ (1 + r)^N
  • Annuity (chuỗi tiền đều): các khoản thanh toán bằng nhau, cách đều nhau theo từng kỳ.
  • Annuity due: annuity mà tiền được trả ở đầu mỗi kỳ (thay vì cuối kỳ như ordinary annuity).
  • Perpetuity (chuỗi tiền vô hạn): PV = PMT ÷ r.

Trong đó r là lãi suất mỗi kỳ, N là số kỳ, PMT là khoản thanh toán đều mỗi kỳ. Bản chất của công thức là hệ quả của lãi suất kép: lãi của kỳ trước tiếp tục sinh lãi ở kỳ sau.

Ví dụ giả định: cách tính future value và present value

Các số liệu dưới đây chỉ là ví dụ giả định để minh hoạ, không phải lãi suất thực tế.

Ví dụ 1 (tìm FV): Bạn gửi 100 triệu đồng với lãi suất giả định 6%/năm, ghép lãi mỗi năm, trong 5 năm.

FV = 100 × 1,06^5 ≈ 100 × 1,3382 = khoảng 133,82 triệu đồng.

Ví dụ 2 (tìm PV): Bạn muốn có 500 triệu đồng sau 10 năm. Với lãi suất giả định 7%/năm, hôm nay cần bỏ ra bao nhiêu?

PV = 500 ÷ 1,07^10 ≈ 500 ÷ 1,9672 = khoảng 254,17 triệu đồng.

Lưu ý: nếu lãi suất tăng, PV giảm; nếu thời gian dài hơn, FV tăng. Nhớ quy luật này giúp bạn kiểm tra nhanh đáp án có hợp lý không.

Người học ôn thi tài chính bên máy tính xách tay
Ảnh: JESHOOTS-com / Pixabay

Cách tính annuity và annuity due trong bài thi

Ví dụ 3 (giả định): Mỗi cuối năm bạn gửi 20 triệu đồng, lãi suất giả định 8%/năm, trong 5 năm. Tổng giá trị cuối kỳ năm thứ 5 là bao nhiêu?

FV của ordinary annuity = PMT × [((1 + r)^N − 1) ÷ r] = 20 × [(1,08^5 − 1) ÷ 0,08] ≈ 20 × 5,8666 = khoảng 117,33 triệu đồng.

Nếu bạn gửi vào đầu mỗi năm (annuity due), mỗi khoản có thêm một kỳ sinh lãi, nên kết quả bằng kết quả trên nhân thêm (1 + r): 117,33 × 1,08 ≈ 126,72 triệu đồng.

Với perpetuity, nếu một khoản trả đều 10 triệu đồng mỗi năm mãi mãi và tỷ suất chiết khấu giả định là 8%, PV = 10 ÷ 0,08 = 125 triệu đồng.

Lãi suất danh nghĩa, kỳ ghép lãi và effective annual rate (EAR)

Đây là chỗ thí sinh hay mất điểm. Khi đề cho lãi suất niêm yết (stated annual rate) và ghép lãi nhiều lần trong năm, bạn phải chia lãi suất theo số kỳ ghép và nhân số kỳ tương ứng.

  • Lãi suất mỗi kỳ = lãi suất năm ÷ m (m là số lần ghép lãi trong năm).
  • Số kỳ N = số năm × m.
  • EAR = (1 + r ÷ m)^m − 1.

Ví dụ giả định: lãi suất niêm yết 12%/năm, ghép lãi hàng tháng. EAR = (1 + 0,12 ÷ 12)^12 − 1 = 1,01^12 − 1 ≈ 12,68%/năm, cao hơn mức 12% niêm yết vì có hiệu ứng lãi kép. Với ghép lãi liên tục (continuous compounding), EAR = e^r − 1.

5 bước làm bài time value of money trên máy tính

CFA Institute cho phép một số dòng máy tính tài chính cụ thể, phổ biến nhất là Texas Instruments BA II Plus. Hãy kiểm tra danh sách máy được phép trên trang chính thức trước khi mua. Quy trình gợi ý:

  1. Vẽ timeline. Ghi các dòng tiền theo từng kỳ để thấy khoản nào ở đầu kỳ, khoản nào ở cuối kỳ.
  2. Xác định ẩn số. Bài hỏi PV, FV, PMT, N hay lãi suất?
  3. Đồng bộ lãi suất và kỳ. Lãi suất theo tháng thì N cũng tính theo tháng.
  4. Nhập số với đúng dấu. Tiền bạn bỏ ra nhập số âm, tiền nhận về là số dương. Ví dụ 1: N = 5, I/Y = 6, PV = −100, PMT = 0, rồi CPT FV ≈ 133,82.
  5. Kiểm tra tính hợp lý. FV phải lớn hơn PV khi lãi suất dương; kết quả có đúng bậc độ lớn không?

Trước mỗi bài, hãy xoá dữ liệu cũ (CLR TVM), kiểm tra chế độ END/BGN và số kỳ thanh toán mỗi năm (P/Y). Trên BA II Plus, giá trị P/Y mặc định thường là 12, nhiều bạn quên đặt về 1 khi làm bài ghép lãi theo năm nên ra sai kết quả.

Mẹo luyện tập TVM và lỗi thường gặp

Một vài thói quen nhỏ giúp bạn ít mất điểm hơn:

  • Luôn kiểm tra BGN/END: sai chế độ là lỗi phổ biến nhất ở bài annuity due.
  • Không làm tròn quá sớm: giữ nhiều chữ số thập phân, chỉ làm tròn ở đáp án cuối.
  • Tự làm tay một lần: hiểu công thức rồi mới dùng máy để tăng tốc.
  • Luyện theo dạng bài: FV/PV đơn, annuity, EAR, dòng tiền không đều, mỗi dạng 10 đến 15 câu.

Nếu bạn cần một nơi luyện câu hỏi theo từng chủ đề và học thuật ngữ, FinFlash CFA Prep có thể là một lựa chọn để học đều đặn mỗi ngày. Còn nếu đang lên kế hoạch ôn thi dài hạn, bạn có thể tham khảo cách tự học CFA Level I trong 6 tháng để sắp xếp thời gian hợp lý.

Luyện thi CFA Level I: FinFlash CFA Prep có 330 bài học theo LOS, 3.734 câu hỏi kèm giải thích từng đáp án sai và 2 ca thi thử. Xem FinFlash CFA Prep

Câu hỏi thường gặp

Time value of money nằm ở môn nào trong CFA Level I?

TVM thường được xếp trong nhóm Quantitative Methods, nhưng được dùng xuyên suốt nhiều môn khác như Fixed Income, Equity hay Corporate Issuers. Bạn nên kiểm tra tài liệu chính thức của CFA Institute cho năm thi của mình vì chương trình có thể thay đổi.

Khác nhau giữa ordinary annuity và annuity due là gì?

Ordinary annuity trả tiền ở cuối mỗi kỳ, còn annuity due trả ở đầu mỗi kỳ. Vì tiền được trả sớm hơn một kỳ nên giá trị (cả PV và FV) của annuity due bằng giá trị ordinary annuity nhân (1 + r).

Vì sao đáp án máy tính của tôi âm?

Máy tài chính dùng quy ước dấu cho dòng tiền: tiền chi ra là số âm, tiền nhận về là số dương. Nếu bạn nhập PV dương và PMT bằng 0, kết quả FV sẽ hiện số âm, vì máy hiểu bạn đã nhận tiền hôm nay và phải trả lại sau này.

Effective annual rate (EAR) dùng để làm gì?

EAR cho biết lãi suất thực tế mỗi năm sau khi tính cả hiệu ứng ghép lãi nhiều lần. Nó giúp so sánh công bằng giữa các sản phẩm có tần suất ghép lãi khác nhau.

Tôi có cần thuộc công thức nếu đã có máy tính tài chính?

Nên có, vì hiểu công thức giúp bạn nhận ra khi nào nhập sai dữ liệu và kiểm tra tính hợp lý của kết quả. Máy tính chỉ giúp tính nhanh hơn, còn việc xác định đúng dòng tiền và kỳ hạn vẫn là việc của bạn.

Bài viết liên quan

Lưu ý: nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính cá nhân. Hãy cân nhắc hoàn cảnh của bạn hoặc hỏi chuyên gia trước khi quyết định. CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. CFA Institute không chứng thực, quảng bá hay bảo đảm tính chính xác của nội dung này.

Luyện nghe IELTS cùng VHP English

Xem ứng dụng